TP.HCM ngập nặng: Nhiều tuyến đường chìm trong nước

TP.HCM ngập nặng đang trở thành nỗi lo thường trực của hàng triệu người dân sống và làm việc tại thành phố lớn nhất cả nước. Mỗi mùa mưa về, hình ảnh xe cộ chết máy giữa dòng nước, nhà dân ngập đến đầu gối, học sinh lội bộ về nhà lại tái diễn trên khắp các tuyến phố. Đây không còn là câu chuyện của riêng vài quận ngoại thành mà đã lan rộng ra toàn bộ 22 quận, huyện và thành phố Thủ Đức. Theo dõi tin báo mới nhất từ các cơ quan chức năng, tình trạng ngập lụt tại TP.HCM ngày càng nghiêm trọng hơn cả về tần suất lẫn mức độ thiệt hại.

Thực trạng TP.HCM ngập nặng những năm gần đây

Theo số liệu từ Trung tâm Quản lý Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM, thành phố hiện có hơn 100 điểm ngập tái diễn hằng năm, trong đó khoảng 40 điểm được xếp loại ngập nặng với mực nước vượt 0,3 m. Các tuyến đường như Nguyễn Văn Hưởng (TP. Thủ Đức), Quốc lộ 50 (huyện Bình Chánh), đường Huỳnh Tấn Phát (quận 7) liên tục xuất hiện trong danh sách cảnh báo mỗi khi có mưa từ 50 mm trở lên. Riêng trong giai đoạn 2020–2024, số lượt ngập ghi nhận trên toàn thành phố đã tăng gần 30% so với 5 năm trước đó. Đặc biệt, triều cường kết hợp mưa lớn có thể khiến nước dâng lên chỉ trong vòng 15–20 phút, không kịp để người dân di chuyển tài sản.

Mùa mưa tại TP.HCM thường kéo dài từ tháng 5 đến tháng 11, nhưng những trận mưa cực đoan có xu hướng tập trung vào tháng 9 và tháng 10. Năm 2023, trận mưa ngày 9/9 với vũ lượng đo được tại trạm Tân Sơn Hòa lên tới 143 mm chỉ trong 3 giờ đã khiến hơn 60 tuyến đường ngập sâu đồng thời. Hàng nghìn xe máy và ô tô chết máy tại chỗ, nhiều tuyến đường trung tâm như Đinh Tiên Hoàng, Nguyễn Hữu Cảnh tê liệt hoàn toàn trong 4–6 giờ liên tục. Tổng thiệt hại kinh tế từ trận mưa đó ước tính vượt 200 tỷ đồng nếu tính cả chi phí sửa chữa phương tiện, hàng hóa hư hỏng và ngày công lao động bị mất.

Nguyên nhân khiến TP.HCM ngập nặng mỗi mùa mưa

Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên nằm ở hệ thống thoát nước đã quá cũ và không đủ công suất. Phần lớn cống thoát nước tại TP.HCM được xây dựng từ thời Pháp thuộc, thiết kế cho lưu lượng mưa khoảng 85 mm/ngày, trong khi thực tế hiện tại có những trận mưa vượt 200 mm trong 24 giờ. Diện tích bê tông hóa tăng mạnh từ năm 2000 đến nay khiến tỷ lệ thấm nước tự nhiên của đất giảm từ 60% xuống chỉ còn 15–20%, toàn bộ lượng mưa đổ thẳng vào hệ thống cống. Bên cạnh đó, hàng trăm hecta ao hồ, kênh rạch vốn đóng vai trò điều tiết nước đã bị san lấp để xây dựng khu đô thị, khiến thành phố mất đi bộ đệm tự nhiên quan trọng nhất.

Triều cường là yếu tố thứ hai khuếch đại mức độ ngập lên nhiều lần. Nước từ sông Sài Gòn và sông Nhà Bè dâng cao trong các đợt triều cường tháng 10–11 hằng năm, lấp đầy hệ thống cống thoát nước trước khi mưa thậm chí bắt đầu. Kết hợp với mưa lớn, nước không có chỗ thoát và tràn lên mặt đường chỉ sau 10–15 phút. Đỉnh triều tại trạm Phú An năm 2023 ghi nhận mức 1,72 m, vượt ngưỡng cảnh báo cấp 1 là 1,50 m tới 22 cm. Đây là mức đỉnh triều cao thứ hai trong lịch sử quan trắc thủy văn tại khu vực này.

Tác động của biến đổi khí hậu đến tình trạng TP.HCM ngập nặng

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi cả tần suất lẫn cường độ mưa tại TP.HCM theo chiều hướng cực đoan hơn. Số liệu từ Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ cho thấy lượng mưa trung bình mùa mưa tại TP.HCM tăng khoảng 8–12% trong giai đoạn 2010–2023 so với thập kỷ 1990–2000. Các trận mưa có cường độ trên 100 mm/3 giờ xuất hiện với tần suất 2–3 lần/năm, trong khi trước đây chỉ xảy ra 1 lần mỗi 3–5 năm. Ngoài ra, mực nước biển dâng ước tính 3–5 mm/năm đang tác động trực tiếp đến vùng hạ lưu thành phố, làm cho các đợt triều cường ngày càng cao và dài hơn.

Các khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất

Không phải toàn bộ TP.HCM chịu ngập đồng đều; một số khu vực luôn xuất hiện đầu tiên trong mọi bản đồ ngập lụt của thành phố. Quận Bình Thạnh với các tuyến Đinh Bộ Lĩnh, Xô Viết Nghệ Tĩnh thường xuyên ngập 0,3–0,5 m chỉ sau 30 phút mưa liên tục. Huyện Bình Chánh và quận 8 nằm ở vùng trũng thấp gần kênh Tàu Hủ, Bến Nghé, chịu tác động kép của cả mưa lội lẫn triều cường từ hai phía. Khu vực Thủ Đức cũ, nay thuộc TP. Thủ Đức, phát triển đô thị nhanh nhưng hạ tầng thoát nước không theo kịp, dẫn đến các điểm ngập mới xuất hiện liên tục từ năm 2018 đến nay. Toàn bộ các khu vực này đều có điểm chung là nằm trong vùng địa hình thấp hơn mực nước biển từ 0,5 đến 1,5 m.

Bảng trên cho thấy huyện Bình Chánh là nơi chịu thiệt hại nặng nhất cả về mức ngập lẫn thời gian, chủ yếu do địa hình vùng trũng và hệ thống cống thoát nước vẫn còn thưa thớt so với tốc độ đô thị hóa. Quận 8 và quận 7 chịu tác động kép từ hai con sông lớn bao quanh, khiến việc thoát nước gần như tê liệt hoàn toàn khi triều cao cộng mưa lớn xảy ra đồng thời. Đây cũng là những khu vực mà các dự án chống ngập đang được ưu tiên triển khai trước trong kế hoạch giai đoạn 2024–2030 của thành phố. Nhận diện rõ địa bàn nguy hiểm giúp người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc lập kế hoạch đi lại và bảo vệ tài sản.

FAQ – Câu hỏi thường gặp về TP.HCM ngập nặng

Vì sao TP.HCM ngập dù đã chi hàng nghìn tỷ đồng chống ngập?

Tiền đầu tư chống ngập tuy lớn nhưng chủ yếu tập trung vào các công trình đầu mối lớn như cống ngăn triều, trong khi hệ thống cống nội bộ nhỏ trong từng hẻm và tuyến phố vẫn chưa được nâng cấp đồng bộ. Tốc độ bê tông hóa và san lấp kênh rạch diễn ra nhanh hơn tốc độ xây dựng hạ tầng thoát nước ít nhất 3–5 năm. Nguồn vốn cho các dự án chống ngập liên tục bị chậm giải ngân do thủ tục phê duyệt kéo dài và vướng mắc giải phóng mặt bằng. Kết quả là thành phố vừa giải quyết điểm ngập cũ vừa phát sinh điểm ngập mới, dẫn đến tổng số điểm ngập không giảm đáng kể sau 10 năm đầu tư.

Những tuyến đường nào tại TP.HCM ngập nặng nhất khi mưa lớn?

Theo danh sách cập nhật năm 2023 từ Sở GTVT TP.HCM, top 5 điểm ngập nghiêm trọng nhất gồm: đường Nguyễn Văn Hưởng (TP. Thủ Đức), Quốc lộ 50 (Bình Chánh), Huỳnh Tấn Phát (quận 7), Tạ Quang Bửu (quận 8) và Đinh Bộ Lĩnh (Bình Thạnh). Các tuyến này thường đạt mức ngập 0,4–0,8 m trong các trận mưa vượt 80 mm/giờ và thời gian thoát nước từ 3–8 giờ. Người dân sinh sống hoặc thường xuyên đi lại qua các tuyến đường này nên cập nhật cảnh báo ngập từ ứng dụng iTriHCM hoặc trang web của Trung tâm Quản lý Hạ tầng Kỹ thuật. Biết trước thông tin giúp chủ động đổi lộ trình trước 1–2 giờ, tránh kẹt xe và nguy cơ hư hỏng phương tiện.

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng như thế nào đến tình trạng ngập tại TP.HCM?

Biến đổi khí hậu làm tăng tần suất và cường độ mưa cực đoan, đồng thời đẩy mực nước biển dâng cao thêm 3–5 mm/năm, trực tiếp khuếch đại đỉnh triều cường tại các cửa sông vào TP.HCM. Trong 10 năm tới, kịch bản dự báo của Bộ TN&MT cho thấy TP.HCM có thể đối mặt với các trận mưa 200 mm/24 giờ xuất hiện 4–6 lần/năm thay vì 1–2 lần như hiện tại. Cùng với đó, khoảng 15% diện tích nội thành hiện tại có nguy cơ bị ngập thường xuyên hơn do sụt lún nền đất, một phần do khai thác nước ngầm quá mức. Đây là lý do các chuyên gia nhấn mạnh rằng giải pháp kỹ thuật đơn thuần không đủ, cần kết hợp quy hoạch đô thị thích ứng dài hạn.

Người dân có thể theo dõi cảnh báo ngập TP.HCM ở đâu?

Hiện tại, Trung tâm Quản lý Hạ tầng Kỹ thuật TP.HCM vận hành hệ thống bản đồ ngập trực tuyến cập nhật mỗi 15 phút tại địa chỉ chính thức của đơn vị. Ứng dụng iTriHCM trên cả Android và iOS cũng tích hợp bản đồ ngập kết hợp dữ liệu giao thông, giúp người dùng tránh điểm ngập và tìm lộ trình thay thế trong thời gian thực. Ngoài ra, các nhóm cộng đồng trên Facebook và Zalo chia sẻ hình ảnh ngập trực tiếp với độ trễ chỉ 5–10 phút, thường nhanh hơn cả kênh chính thức. Theo dõi đồng thời 2–3 nguồn thông tin giúp người dân phản ứng kịp thời trước khi điểm ngập trở nên nghiêm trọng.

Kết luận

TP.HCM ngập nặng là bài toán đa chiều không thể giải quyết bằng một dự án hay một giải pháp đơn lẻ, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cải tạo hạ tầng, quy hoạch đô thị thích ứng và ý thức cộng đồng trong nhiều năm liên tục. Từ việc kiên quyết không san lấp kênh rạch, bắt buộc thiết kế thấm nước trong các công trình mới, đến hoàn thiện hệ thống cảnh báo ngập sớm trong 15 phút — mỗi bước đi đều cần thực hiện đúng tiến độ và đủ quyết tâm.